Chủ Nhật, 19 tháng 9, 2021

Nhân Giỗ Đức Thánh Trần: Cần đặt lại lư hương và tôn tạo tượng đài Trần Hưng Đạo

   16:20 | Thứ sáu, 17/09/2021

 0
Ngày Giỗ Đức Thánh Trần sắp đến - Chủ nhật 26.9 là “cơ hội vàng” sớm nhất để làm ngay nghi lễ tái an vị lư hương kết hợp dâng hương kính lễ Trần Hưng Đạo và cầu nguyện cho Quốc thái Dân an. 

Tục ngữ có câu “Tháng tám giỗ Cha” để nhắc nhớ ngày giỗ Anh hùng Trần Hưng Đạo (20.8 Âm lịch), người được coi không những là Cha mà còn là Đức Thánh được nhân dân thờ phụng từ nhiều thế kỷ.

Tại Sài Gòn, từ lâu đã có Đền Trần Hưng Đạo trên đường Võ Thị Sáu (quận 1) và tượng đài  Trần Hưng Đạo ở quảng trường Mê Linh dọc Bến Bạch Đằng. Hai tuần trước ngày giỗ Đức Thánh Trần, khi đến viếng địa điểm tượng đài, chúng tôi không khỏi bùi ngùi khi thấy quang cảnh tại đây vắng lặng, không lư hương, không hương khói. Chân và thân tượng bên trên cùng các bức phù điêu bên dưới loang lổ, bong tróc. Nền gạch chung quanh nhiều chỗ sụp lún, xuống cấp…

Mặt trước tượng đài Trần Hưng Đạo nơi còn dấu vết bệ đặt lư hương. Các chậu cây đặt vào chỉ làm không gian tưởng niệm trở nên nhỏ hẹp, không phù hợp với thiết kế tượng đài (nh chụp lúc 10h sáng 14.9.2021)


55 năm tượng đài anh hùng chống xâm lăng

Tượng Đức Thánh Trần ở quảng trường Mê Linh do họa sĩ Phạm Thông (1943-2016) tạo tác, được xây dựng từ năm 1966-1967. Đây chính là tượng đài Trần Hưng Đạo đầu tiên trên cả nước.

Bức tượng cao 6 mét, được thiết kế theo hình tượng lưu truyền trong sử sách, tướng quân ra trận chỉ tay xuống dòng sông, nêu lời thề đanh thép: Đánh trận lần này nếu không thắng giặc sẽ không bao giờ trở về bến sông này nữa! Thần thái của bức tượng thể hiện dáng uy vũ của một anh hùng và qua đó là khí phách của cả một dân tộc. Hình ảnh bức tượng oai phong đã ghi dấu trong lòng nhiều thế hệ và có nhiều phiên bản được dựng lại nhiều nơi trong và ngoài nước.

Bệ đặt tượng và chiếc hồ bán nguyệt dưới chân tượng cũng là một thiết kế tuyệt đẹp, làm nên khu vực tượng đài độc đáo. Bức tượng Trần Hưng Đạo được đặt trên một khối tam giác cao khoảng 10 mét. Mỗi mặt tam giác đều có các bức phù điêu lớn màu gạch son, kể lại điển tích ba lần nước Đại Việt đánh đuổi quân Nguyên Mông.

Từng bức phù điêu khắc họa nhiều chi tiết lịch sử được khảo cứu công phu. Thật xúc động khi người xem trông thấy hình ảnh các chiến sĩ đời Trần tự viết lên cánh tay hai chữ Sát Thát (giết giặc Thát) trước khi ra trận.

Kế đến, là cảnh các bô lão đại diện cho toàn dân dự hội nghị Diên Hồng hô to lời quyết chiến. Và rồi, hình ảnh trận Bạch Đằng hào hùng, các con thuyền nhỏ của quân ta dẫn dụ tàu chiến địch sa vào bãi cọc ngầm. Kết thúc là cảnh tượng đầy khí thế hào hùng, quân ta đuổi quân giặc tháo chạy.

Đặc biệt nhất, có một tấm phù điêu khắc họa đơn giản hình ảnh một đỉnh đốt trầm và một cây gươm, đi cùng một cuộn văn bản xưa đang tung mở. Chỉ vậy thôi, không cần ghi lời mà người xem có thể liên tưởng ngay đến Hịch Tướng Sĩ, một áng hùng văn đã đi vào tâm khảm của dân tộc. Này đây, nỗi thao thức của một hào kiệt trước vận mệnh đất nước: 

Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa…Này đây, những lời cảnh báo giá trị cho muôn đời trước họa xâm lăng rình rập: Giặc với ta là kẻ thù không đội trời chung, các ngươi cứ điềm nhiên không biết rửa nhục, không lo trừ hung, không dạy quân sĩ; chẳng khác nào quay mũi giáo mà chịu đầu hàng, giơ tay không mà chịu thua giặc…

Trước mặt chính tượng đài, hướng ra bờ sông Sài Gòn, ngay từ khi xây dựng đã có một lư hương to lớn, chạm khắc rồng, đặt uy nghi trên bệ riêng. Đây là nơi dâng hương– không thể thiếu để tưởng nhớ Đức Thánh trong các ngày lễ trọng và cho khách thập phương thăm viếng.

Ngày ấy, quanh lư hương không để các chậu cây kiểng như bây giờ. Trước tượng đài và lư hương dọc theo lề đường còn có nhiều cột cờ cao sơn trắng, làm tăng vẻ đẹp cao thượng và tôn nghiêm của một tượng đài tôn vinh đại anh hùng dân tộc.

Các bức phù điêu “Sát Thát”, Hội nghị Diên Hồng và Hịch Tướng Sĩ bị bong tróc có nhiều vết loang lổ (Ảnh chụp lúc 10h sáng 14.9.2021)


Đặt tượng đài Trần Hưng Đạo bên bờ sông Sài Gòn ở một giao lộ lớn ngay bên cạnh trụ sở Bộ tư lệnh Hải Quân là một việc làm rất ý nghĩa. Nhắc nhớ trận Bạch Đằng cùng oai vũ và mưu trí của Trần Hưng Đạo là cảm hứng và nguồn sức mạnh quý báu của Hải quân Việt Nam và cả dân tộc.

Càng lý thú hơn nữa, chính tượng đài Trần Hưng Đạo được xây dựng ở khu vực vào thời Pháp thuộc từng có tượng đài Rigault De Genouilly – viên Đô đốc chỉ huy cuộc xâm lược Đà Nẵng năm 1858 và Sài Gòn năm 1859. Việc thay thế tượng đài tướng giặc bằng tượng đài danh tướng Việt Nam - người chỉ huy đánh đuổi quân xâm lăng hùng mạnh, là một việc làm rất đáng trân quý!

Đừng vô lễ nữa với tiền nhân

Rất tiếc, chiếc lư hương trước tượng đài Trần Hưng Đạo đã bị dời đi một cách “kỳ lạ”, cách đây hai năm - đúng vào ngày kỷ niệm 40 năm quân dân ta đánh trả cuộc xâm lược của Trung Quốc ở biên giới phía Bắc. Nó được dời về đền Trần Hưng Đạo, đặt trên lối vào trước một lư hương đã có trên sân đền.

Sau khi đi thăm tượng đài, chúng tôi liền đến đền Trần Hưng Đạo để xem hiện trạng chiếc lư hương. Chúng tôi rất mừng khi thấy lư hương cùng bệ vẫn còn đặt trên sân và có mái che nắng mưa tạm. Tuy nhiên, việc đặt hai chiếc lư hương bên nhau với kích cỡ và kiểu dáng khác biệt đã cho thấy một hình ảnh khập khiễng và quan niệm thờ phụng lạ lùng.

Song quan trọng hơn cả, việc dời lư hương từ tượng đài Trần Hưng Đạo đến đấy đã vi phạm các nguyên tắc về kính lễ tổ tiên và anh hùng, liệt sĩ.

Thật vậy, trên cả nước hiện đang có nhiều quảng trường, công viên  hoặc điểm công cộng có đặt tượng đài Trần Hưng Đạo từ Nam Định, Hải Dương, Hải Phòng đến Nha Trang, Quy Nhơn và các đảo lớn ở Trường Sa. Tại những nơi này đều có lư hương để cắm nhang tưởng nhớ, vậy mà vì sao lư hương ở tượng đài Trần Hưng Đạo đầu tiên của cả nước lại bị “bốc dỡ”?

Lư hương trước tượng đài Trần Hưng Đạo ở Nam Định – quê hương của  Đức Thánh Trần. Ảnh tư liệu


Vốn dĩ, theo thiết kế truyền thống Á Đông, lư hương là một phần quan trọng không thể không có trong cảnh quan của các đền đài, tượng đài, bia kỷ niệm người mất, đặc biệt là các danh nhân và thần thánh. Ở phương Tây, các tượng đài không có lư hương theo kiểu phương Đông nhưng luôn có nơi đặt hoa tưởng niệm và nhất là ngọn lửa vĩnh cửu - tượng trưng cho niềm thương nhớ các liệt sĩ.

Chúng tôi cho rằng việc dời lư hương của tượng đài Trần Hưng Đạo ở quảng trường Mê Linh không những làm mất đi phương tiện tỏ lòng tưởng niệm vị anh hùng mà còn làm giảm đi sự tôn nghiêm cần thiết của không gian này.

Lư hương của tượng đài Trần Hưng Đạo hiện đang đặt tài Đền thờ Trần Hưng Đạo, Quận 1 (nh chụp sáng 14.9.2021)


Hơn thế nữa, việc di dời lư hương ở một tượng đài đã ổn định hơn 50 năm mà không hỏi ý kiến và nghe phản hồi của Hội đồng nhân dân TP.HCM, cùng các hội đoàn chuyên môn về lịch sử và kiến trúc, cũng như đại diện của người dân sở tại là việc làm không đúng luật.

Theo các Luật Xây dựng (Điều 10, 14, 16, 17), Luật Kiến trúc (Điều 11) và Luật Quy hoạch đô thị (Điều 68), công viên và tượng đài là những địa điểm công cộng, khi xây dựng và sửa chữa đều phải tuân theo các nguyên tắc và trình tự nhất định. Mặt khác, lư hương và tượng đài tại đây đều là tài sản công, do vậy theo điều 6 của Luật Quản lý và sử dụng tài sản công, chúng cần được quản lý theo tinh thần “công khai, minh bạch, chống lãng phí, chống tham nhũng và đúng pháp luật”.

Thiết nghĩ, việc đem lư hương của tượng đài Đức Thánh Trần sang nơi khác cần phải xem xét lại và sửa đổi kịp thời. Được biết vào tháng 6 năm nay, UBND quận 1 đã đề nghị UBND TP.HCM việc chỉnh trang quảng trường Mê Linh và tượng đài Trần Hưng Đạo, với kinh phí dự kiến khoảng 32,5 tỷ đồng. Chúng tôi đề nghị việc cần chỉnh trang đầu tiên và không tốn kém nhiều kinh phí - chính là đưa trả lại lư hương và khảo sát ngay các hư hỏng nơi thân tượng và các bức phù điêu. Sau đấy, chính quyền hãy thu thập ý kiến rộng rãi để tôn tạo khu vực quảng trường và tượng đài Trần Hưng Đạo.

Nếu biết tôn tạo đầy đủ và đúng cách, nơi đây sẽ là địa điểm rất phù hợp cho các sự kiện học hỏi và tiếp nối truyền thống dân tộc, đề cao tinh thần độc lập bất khuất của Việt Nam. Đồng thời, đó còn là một điểm đến hấp dẫn cho người dân thành phố và du khách, để thư giãn và thưởng ngoạn không gian lịch sử hay đẹp.

Toàn cảnh hồ bán nguyệt và tượng đài Trần Hưng Đạo được thiết kế hoàn hảo, tạo nên một dấu ấn đẹp dọc bờ sông Sài Gòn (nh chụp lúc 10h sáng 14.9.2021)


Ngày Giỗ ĐứcThánh Trần sắp đến - Chủ nhật 26.9 là “cơ hội vàng” sớm nhất để làm ngay nghi lễ tái an vị lư hương kết hợp dâng hương kính lễ Trần Hưng Đạo và cầu nguyện cho Quốc thái Dân an. Hội Sử học cùng các hội đoàn xã hội đều có thể chung tay góp sức với chính quyền thực hiện nghi lễ thiêng liêng này. Chúng ta cần phải có nghĩa vụ sửa chữa các sai phạm vô lễ với tiền nhân, để bản thân và con cháu luôn ghi nhớ uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây từ lâu đã là đạo lý của dân tộc.

Bài và ảnh: Phúc Tiến

Thứ Bảy, 18 tháng 9, 2021

Sài Gòn xưa - TP.HCM nay: Nguồn gốc tên 16 địa danh quen thuộc

 Trong nguồn gốc tên gọi của 16 địa danh quyen thuộc ở Sài Gòn xưa - nay là TP.HCM, có nhiều địa danh liên quan tiếng Khmer, cây cối, nhớ ơn người có công...

    Đồ họa: Thùy Trang

    Những địa danh ở Sài Gòn đang bị viết sai

     Cát Lái, Rạch Chiếc, Gò Vấp, Hàng Xanh, Thanh Đa... là những địa danh quen thuộc ở Sài Gòn nhưng được cho là bị viết sai so với ban đầu.

    Hàng Xanh

    Là nút giao thông lớn ở cửa ngõ phía Đông của TP HCM, Hàng Xanh là địa danh rất quen thuộc với người Sài Gòn. Vùng Hàng Xanh, bao gồm một phần địa bàn các phường 24, 25 (quận Bình Thạnh), còn có chợ Hàng Xanh, ngã tư Hàng Xanh. 

    Tuy nhiên, theo tìm hiểu của tác giả Nguyễn Thanh Lợi (trong quyển Sài Gòn - Đất và Người) qua nhiều tài liệu cũ, địa danh này viết đúng phải là Hàng Sanh. Theo sách Đại Nam quốc âm tự vị của nhà ngôn ngữ học Huỳnh Tịnh Của, Sanh "là thứ cây lớn, nhánh có tua, về loại cây da, mà lá nhỏ". Ngày trước, dọc theo hai bên đường nay là Bạch Đằng có 2 hàng cây sanh, dân thường gọi là Hàng Sanh. Nên có thể kết luận, Hàng Xanh do đọc chệch từ Hàng Sanh mà ra.

    Cát Lái

    Hiện, tại TP HCM có các địa danh: ngã ba Cát Lái, phường Cát Lái, bến phà Cát Lái, sông Cát Lái... (quận 2) và rạch Cát Lái Lớn, rạch Cát Lái Bé (xã Lý Nhơn, huyện Nhà Bè). Theo các nhà nghiên cứu viết như thế là vô nghĩa.

    nhung-dia-danh-o-sai-gon-dang-bi-viet-sai

    Theo các nhà nghiên cứu, phải gọi là bến phà Các Lái thì mới đúng với nguồn gốc tên gọi ban đầu, còn tên gọi Cát Lái là vô nghĩa. Ảnh: H.C

    Nguyên các vùng kể trên ngày xưa lái buôn tụ về buôn bán nên dân gian gọi là vùng của các lái. Trong dân gian vẫn còn lưu truyền những bài vè về các lái buôn ghe bầu từ miền Trung vào Gia Định với hai bài Vè Lái vô và Vè Lái ra. Vì vậy phải viết là Các Lái mới có nghĩa.

    Gò Vấp

    Là tên gọi của quận vùng ven tại TP HCM. Theo các nhà nghiên cứu, đúng ra phải là Gò Vắp vì đây vốn là vùng đất cao có trồng nhiều cây vắp. Loại cây thân gỗ rất cứng thuộc họ măng cụt, hiện vẫn trồng nhiều nơi tại TP HCM như khuôn viên vườn Tao Đàn, khu vực đường Nguyễn Đình Chiểu, Hồ Xuân Hương gần đó.

    Thanh Đa

    Người Sài Gòn từ lâu đã quen với các địa danh như Kinh Thanh Đa, cư xá Thanh Đa, chợ Thanh Đa... ở phường 26 và 27 của quận Bình Thạnh. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, địa danh này có nguồn gốc từ tên gọi Thạnh Đa.

    Thôn Thạnh Đa thuộc tổng Bình Trị (sau thuộc Bình Trị Thượng), huyện Bình Dương, có từ năm 1818. Trong sách Gia Định Thành Thông Chí của Trịnh Hoài Đức và Monographie de la provine de Gia Định (Chuyên khảo về Gia Định, xuất bản năm 1902 tại Sài Gòn) đều có ghi tên thôn Thạnh Đa. Về sau, do bỏ dấu khi in trên bản đồ thời Pháp, nên địa danh Thạnh Đa biến thành Thanh Đa như hiện nay.

    Rạch Chiếc

    nhung-dia-danh-o-sai-gon-dang-bi-viet-sai-1

    Cầu Rạch Chiếc ở cửa ngõ phía Đông TP HCM. Ảnh: H.C

    Rạch Chiếc là con rạch nằm trên địa bàn phường Phước Bình (quận 9) nối sông Sài Gòn với sông Đồng Nai ở phía đông bằng tắt Đồng Nhiên, bắt đầu từ rạch Trao Trảo đến sông Sài Gòn, cắt ngang xa lộ Hà Nội, dài khoảng 6.000 m. Cầu Rạch Chiếc nổi tiếng với trận đánh giải phóng Sài Gòn hồi tháng 4/1975.

    Theo các nhà nghiên cứu địa danh học, viết Rạch Chiếc là không đúng mà phải là Rạch Chiết, do xưa rạch này có nhiều cây chiết là "thứ cây mọc hoang, thấp nhỏ, lá lớn, hay mọc hai bên mé sông, thường ra lá non, mùi chát chát có thể ăn như rau". Nếu viết là Rạch Chiếc thì không có ý nghĩa.

    Chí Hòa và Kỳ Hòa

    Ở TP HCM hiện tồn tại đồng thời hai địa danh được cho là giống nhau đó là Chí Hòa và Kỳ Hòa. Theo các nhà nghiên cứu, Chí Hòa nguyên là tên một làng ở Gia Định, đã được lấy để đặt cho một đại đồn của quân đội ta xây nên để chống Pháp. Khi quân Pháp dồn lực lượng tấn công, đại đồn Chí Hòa thất thủ.

    Về địa điểm của đại đồn Chí Hòa, nhà văn Sơn Nam cho biết: "Tướng Tôn Thất Hiệp rồi tướng Nguyễn Tri Phương đều chọn lựa cuộc đất nằm trong địa phận làng Chí Hòa Phú Thọ dọc theo rạch Nhiêu Lộc, lấy con đường đi Tây Ninh (Cách Mạng Tháng Tám ngày nay) làm trung tâm để xây đồn lũy...". Như vậy, Chí Hòa ban đầu là tên làng, mà hiện nay vẫn còn tên gọi như đình Chí Hòa, nhà thờ Chí Hòa... Về sau, Chí Hòa đã trở thành tên một cái đồn được xây dựng tại đó để chống Pháp...

    Còn tên Kỳ Hòa xuất hiện vào thời điểm nào? Theo tác giả Trần Trọng Kim trong quyền Việt Nam Sử Lược, thì Kỳ Hòa là cách gọi của người Việt, Chí Hòa là cách gọi của người Pháp. Nhưng tác giả lại không nêu cứ liệu. Còn theo nhà văn Sơn Nam trong quyển Địa danh TP HCM thì Chí Hòa mới là âm gốc, Kỳ Hòa là cách gọi sai lạc vì ngày nay còn địa danh Chí Hòa và ở Nam Bộ không có địa danh mang yếu tố Kỳ ở trước.

    Bên cạnh các địa danh xưa, nhiều tên đường tại TP HCM hiện cũng bị viết sai mà các nhà nghiên cứu, nhà văn như: Vương Hồng Sển, Sơn Nam, Nguyễn Đình Đầu, Lê Trung Hoa... đã đề cập đến, hoặc đã được nêu lên trong những công trình biên soạn về Sài Gòn - TP HCM mấy chục năm qua.

    nhung-dia-danh-o-sai-gon-dang-bi-viet-sai-2

    Đường Lương Nhữ Học ở quận 5, TP HCM được cho là đang viết sai. Ảnh: H.C

    Chẳng hạn như đường Sương Nguyệt Ánh ở quận 1, đúng ra phải là Sương Nguyệt Anh. Tuy nhiên, bao lâu nay trên các biển hiệu cũng như trong giao dịch, làm việc, người ta vẫn ghi là "Ánh" thay vì "Anh".

    Nguyên ban đầu chỉ có hai chữ Nguyệt Anh (con gái thứ 5 của cụ Nguyễn Đình Chiểu có sắc đẹp và tài làm thơ) đến sau ngày chồng qua đời bà thêm chữ Sương tức "người đàn bà góa chồng" đứng trước để thành biệt hiệu Sương Nguyệt Anh. Bà làm chủ bút tờ báo phụ nữ đầu tiên xuất bản ở Sài Gòn năm 1918 là tờ Nữ giới chung (tiếng chuông của giới nữ).

    Đường Lương Nhữ Học nằm trên địa bàn quận 5, thuộc khu vực Chợ Lớn, TP HCM cũng được cho là bị viết sai. Tên chính xác của vị danh nhân này phải là Lương Như Hộc - là quan, danh sĩ thời hậu Lê. Ông cũng là người hai lần làm sứ giả sang Trung Quốc và có công truyền lại nghề khắc bản gỗ in cho dân làng Liễu Tràng, Hồng Lục (tỉnh Hải Dương ngày nay) khiến nghề in nơi đây trở nên phát triển. Chính vì vậy ông được tôn xưng là "ông tổ" nghề khắc ván in.

    Một con đường khác cũng bị viết sai là Kha Vạn Cân. Kỹ sư Kha Vạng Cân, nguyên là Bộ trưởng Công nghiệp nhẹ đầu tiên của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, còn là một nhân sĩ trí thức nổi tiếng của miền Nam, từng tham gia kháng chiến chống Pháp và hoạt động cách mạng từ trước năm 1945. Vậy mà không biết vì lý do gì khi đặt tên ông cho một con đường lớn ở quận Thủ Đức, người ta lại viết thành Kha Vạn Cân.

    Đường Trương Quốc Dung trên địa bàn quận Phú Nhuận cũng được đặt tên không chính xác vì đúng phải là Trương Quốc Dụng. Trong lịch sử Việt Nam không có vị danh nhân nào như tên con đường đang có. Chỉ có ông Trương Quốc Dụng, là nhà văn, nhà sử học, nhà thiên văn nổi tiếng của Việt Nam và là người có công chấn hưng lịch pháp thời nhà Nguyễn.

    Trung Sơn

    Thứ Sáu, 17 tháng 9, 2021

    Phó thủ tướng: TP.HCM không thể Zero Covid, phải sẵn sàng sống chung

     

    BỘ Y TẾ VÀ NHỮNG RÀO CẢN
    Phó thủ tướng Vũ Đức Đam, có lẽ là người nắm vững tình hình dịch bệnh ở Thành phố Hồ Chí Minh. Phát biểu này của ông trung hợp với tuyên bố của Thủ tướng Phạm Minh Chính khi Thủ tướng vào kiểm tra tình hình dịch bệnh ở Sài Gòn và các tỉnh giáp ranh. “Không thể nào loại bỏ con covid ra khỏi đời sống mà phải sẵn sàng để sống chung với nó”.
    Đã "sống chung với covid" thì phải chuyển hướng chiến lược, không thể "truy vết, phong tỏa, bóc tách" như trước nữa.
    Trên thực tế, số ca nhiễm F0 ở Sài Gòn bây giờ không còn ý nghĩa gì về dịch tễ. Thế nhưng, Bộ Y tế vẫn ép Thành phố bằng văn bản, trên tinh thần “truy vết”. Bộ bắt Thành phố phải xét nghiệm mẫu đơn đủ 3 vòng. Trong khi, Thành phố, cho dù có dốc sức tối đa để xét nghiệm 400 nghìn mẫu một ngày, thì cũng phải 25 ngày mới xong một vòng. Các hướng dẫn của WHO đều cho rằng không cần làm thế.
    Chi phí xét nghiệm một vòng như vậy ở Sài Gòn phải mất hàng nghìn tỷ. Giá một bộ xét nghiệm do Bộ cung cấp vào khoảng 200 nghìn đồng, một số doanh nghiệp ở Bình Dương có thể mua được với giá 70 nghìn đồng.
    Hà Nội vừa qua xét nghiệm hơn 3 triệu người để tìm thấy 19 F0. Nếu nguồn lực đó của ngành y tế được tập trung cho vaccine, thì cả Hà Nội và Sài Gòn sẽ không mất sức nhiều như thế.
    Báo chí vừa qua khi nhắc đến những câu chuyện thành công chống dịch ở Quận 6, Quận 7, TP HCM… đều nhấn mạnh ý “xé rào”. Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu tổ chức điều trị ở Bình Dương giảm số tử vong rất nhiều so với các bệnh viện dã chiến ở TP HCM cũng nhờ không theo hướng dẫn của Bộ một cách công thức.
    Cho dù với mục đích gì thì trong chống dịch, Bộ Y tế không bao giờ nên là rào cản.

    Phó thủ tướng: TP.HCM không thể Zero Covid, phải sẵn sàng sống chung

    "Chúng ta phải sẵn sàng tinh thần sống chung với con Covid. TP.HCM, Bình Dương... không thể Zero Covid", Phó thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh.

    Chiều tối 16/9, sau chuyến làm việc tại Bình Dương, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam tiếp tục chủ trì cuộc họp giữa Tổ công tác đặc biệt của Chính phủ với Thành ủy TP.HCM.

    Phó thủ tướng Vũ Đức Đam đánh giá TP.HCM đã tăng cường giãn cách xã hội rất nghiêm túc, triển khai nhanh và đạt được nhiều kết quả tích cực. Thế nhưng, ông cũng nhận định đến nay, người dân và các lực lượng chống dịch tại thành phố đã rất mệt mỏi sau thời gian giãn cách kéo dài.

    Không thể đạt Zero Covid

    Thời gian tới, TP.HCM phải củng cố kết quả đã đạt được, kiểm soát dịch bệnh để mở dần, quay lại bình thường mới. Nguyên tắc thống nhất là mở lại từng bước, chắc chắn, an toàn. Phó thủ tướng đồng tình với ý kiến của Bí thư Nguyễn Văn Nên và nhấn mạnh việc gì chưa chắc chắn thì thí điểm. Đây là nguyên tắc chung trên cả nước.

    Nói về Quyết định 2686 của Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống dịch Covid-19 về mức độ nguy cơ và các biện pháp hành chính tương ứng trong phòng chống dịch, Phó thủ tướng nói nội dung mới chỉ quy định tới cấp phường/xã. Ông gợi mở TP.HCM có thể đánh giá mức độ nguy cơ trên phạm vi nhỏ hơn, vận dụng linh hoạt các biện pháp, tiếp tục củng cố vùng xanh.

    Dẫn chứng trường hợp của Bình Dương, Phó thủ tướng cho biết nơi đây có 2 địa phương ghi nhận số ca nhiễm rất cao nhưng Bình Dương không "cuống" bởi có vùng xanh chống lưng, chỉ phải đánh địch một phía. Với kinh nghiệm đó, TP.HCM cần củng cố, bảo vệ vùng xanh, vẽ lại bản đồ dịch tới từng tổ dân phố và mọi quyết định căn cứ theo bản đồ này. Như vậy, TP có thể tính toán mở cửa.

    Phó thủ tướng Vũ Đức Đam trong chuyến làm việc tại Bình Dương chiều 16/9. Ảnh: VGP/Đình Nam.
    Pho thu tuong Vu Duc Dam anh 1

    Phó thủ tướng Vũ Đức Đam trong chuyến làm việc tại Bình Dương chiều 16/9. Ảnh: VGP/Đình Nam.

    Song song với đó, TP.HCM cần đẩy mạnh việc tiêm vaccine. Vùng xanh và đối tượng xanh nếu an toàn thì cần được hoạt động trở lại. Phó thủ tướng cũng đồng tình với việc cho người dân vùng xanh được tập thể dục thể thao. Việc tiêm vaccine nên đẩy mạnh trong nhà máy, xí nghiệp.

    Ông Đam đề nghị TP.HCM bàn với các tỉnh để "giữ nhân lực cho nhau". Thậm chí, TP.HCM có thể chuyển vaccine về các tỉnh để đón công nhân lên.

    "Chúng ta phải sẵn sàng tinh thần sống chung với con Covid. TP.HCM, Bình Dương... không thể Zero Covid", Phó thủ tướng nhấn mạnh. Và dù kiểm soát được dịch bệnh, người dân vẫn phải đảm bảo 5K, liên tục xét nghiệm...

    Tại cuộc họp, thượng tướng Võ Minh Lương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, cho biết lực lượng hỗ trợ sẽ ở lại thành phố đến khi tương đối kiểm soát được dịch.

    Phó thủ tướng lưu ý lực lượng Trung ương không thể ở lại mãi và TP.HCM cần huy động y tế tư nhân tham gia hỗ trợ. Ông Đam chia sẻ khi hỏi các y bác sĩ đang tham gia chống dịch, họ có một số mong muốn: Được xã hội ghi nhận; đủ đồ bảo hộ; đủ thuốc, thiết bị để cứu chữa bệnh nhân; cuối cùng là lo cho gia đình, chế độ làm việc. Phó thủ tướng nhắc nhở cần lưu ý nâng phụ cấp chống dịch cho nhóm này.

    "Thành phố phải tính toán phương án mở cửa"

    Báo cáo tại cuộc họp, Chủ tịch UBND TP.HCM Phan Văn Mãi cho biết thời gian qua, thành phố đã đạt được một số tín hiệu tích cực. Tỷ lệ dương tính trên tổng số mẫu xét nghiệm giảm dần qua từng vòng lấy mẫu. Số ca tử vong giảm rõ nét.

    Tuy nhiên, TP.HCM đang đối mặt với một số vấn đề khi số ca tử vong và cấp cứu giảm nhưng vẫn ở mức cao. Nhiều doanh nghiệp băn khoăn, bức xúc trước nguy cơ nguồn vốn ngoại rời đi nếu giãn cách kéo dài. Người dân TP.HCM cũng đã tới ngưỡng chịu đựng, thành phố phải tính toán phương án mở cửa.

    Chủ tịch UBND TP.HCM Phan Văn Mãi. Ảnh: Chí Hùng.
    Pho thu tuong Vu Duc Dam anh 2

    Chủ tịch UBND TP.HCM Phan Văn Mãi. Ảnh: Chí Hùng.

    Phó thủ tướng nhận định thời gian tới, có 2 việc TP.HCM rất cần làm. Thứ nhất là khôi phục sản xuất, vì cả nước chứ không chỉ vì thành phố. Thứ hai là có phương án với người không có thu nhập, buôn bán nhỏ lẻ.

    Ông Vũ Đức Đam nói trước đây, thành phố đưa ra quy định an toàn theo quận, huyện, xã, phường nhưng hiện nay cần tính toán ở quy mô nhỏ hơn. "Có thể quy vùng xanh, đỏ theo diện nhỏ hơn được không? Nếu một nhà máy có F0 thì khoanh lại theo diện nhỏ, không dừng hoạt động cả nhà máy", Phó thủ tướng nói.

    Chủ tịch Phan Văn Mãi cho biết TP.HCM đang chủ động làm quy trình, tiêu chí với sự góp ý của doanh nghiệp. "Bộ Y tế cũng đang dự thảo Bộ tiêu chí, rất mong Bộ Y tế có tiêu chí phù hợp để thành phố mở cửa an toàn", ông Mãi nói.

    Biện pháp chống dịch kiểu mới để ứng phó với biến chủng Delta

     

    Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, ngành y tế cần thay đổi phương án cách ly, xét nghiệm và tập trung điều trị tại tầng thấp nhằm hạn chế tỷ lệ F0 tử vong tại cộng đồng.

    Chiều 14/9, trong cuộc họp với Phó thủ tướng Vũ Đức Đam và tổ công tác đặc biệt, PGS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội kiêm Giám đốc y khoa Trung tâm hồi sức tích cực tại Bình Dương, chia sẻ một số giải pháp trong điều trị người bệnh Covid-19, góp phần giảm áp lực cho bệnh viện tầng 3 và tỷ lệ F0 tử vong.

    PGS Nguyễn Lân Hiếu được Bộ Y tế cử vào Bình Dương hỗ trợ chống dịch và xây dựng hệ thống điều trị Covid-19. Đây là tỉnh đứng thứ 2 về số lượng ca nhiễm song công tác cách ly, điều trị F0 đạt nhiều thành tựu, số ca công bố khỏi bệnh nhiều hơn số lượng nhập viện.

    Giải pháp giảm tỷ lệ F0 tử vong

    Trình bày với Phó thủ tướng Vũ Đức Đam và tổ công tác đặc biệt, PGS Nguyễn Lân Hiếu cho biết mục tiêu hàng đầu và quan trọng nhất trong công tác điều trị Covid-19 hiện nay là giảm nguy cơ tử vong.

    “Để đạt được mục tiêu này, chúng ta phải thay đổi cách chống dịch, tập trung vào gốc rễ của nguyên nhân gây tử vong”, PGS Hiếu nhận định.

    Giai phap giam ty le F0 tu vong anh 1

    PGS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ảnh: BSCC.

    Ông đánh giá trước đây, ngành y tế triển khai cách ly tập trung với mục đích chính là giảm tỷ lệ F0 tử vong tại cộng đồng và hạn chế lây nhiễm. Hiện nay, tỷ lệ vong đang dần giảm bởi số lượng bệnh nhân ngày càng ít và người dân đã được tiêm vaccine phòng bệnh.

    “Trong chiến dịch tiếp theo, ngành y tế cần thay đổi và triển khai cách ly tập trung, không phải trong khu cách ly mà là trong bệnh viện. Các khu cách ly sẽ giải tán và nơi nào đủ điều kiện sẽ trở thành bệnh viện tầng 1, tập trung thêm y bác sĩ và thuốc men, trang thiết bị, oxy. Người bệnh có triệu chứng, có yếu tố nguy cơ sẽ được điều trị sớm và tích cực”, PGS Nguyễn Lân Hiếu đề xuất.

    Các trường hợp được cách ly tại nhà bao gồm F0 không triệu chứng, đã tiêm vaccine và người bệnh không có yếu tố nguy cơ.

    Về vấn đề xét nghiệm, ông cho rằng vấn đề lượng người nhiễm không đáng quan ngại bằng tỷ lệ dương tính. Nếu tỷ lệ dương tính qua xét nghiệm tại cộng đồng ở mức trên 1%, đây là tỷ lệ nguy hiểm. Lúc này, điều quan trọng nhất là phải lập tức khoanh vùng, đưa bác sĩ và điều dưỡng đến để kịp thời theo dõi.

    Đặc biệt, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội lo lắng việc người dân tại vùng xanh nếu lơ là, tình hình sẽ phức tạp khi xuất hiện ca nhiễm. Ngoài ra, trong các đợt xét nghiệm cộng đồng, ngành y tế không nên lựa chọn phương pháp sàng lọc tất cả người dân mà cần có chọn lọc.

    Bên trong phòng hồi sức bệnh nhân Covid-19 nặng tại Trung tâm Hồi sức Covid-19 tại Bình Dương. Ảnh từ camera theo dõi tại bệnh viện.
    Giai phap giam ty le F0 tu vong anh 2

    Bên trong phòng hồi sức bệnh nhân Covid-19 nặng tại Trung tâm Hồi sức Covid-19 tại Bình Dương. Ảnh từ camera theo dõi tại bệnh viện.

    “Lựa chọn người đại diện trong gia đình, trong khu vực để test, mỗi ngày chỉ cần test 2-3 người để phân tích. Nếu tỷ lệ dương tính dưới 1% trên tổng số ca nhiễm thì xử lý như bình thường. Nếu trên 1% coi như vùng nguy hiểm, lập tức tổ chức xét nghiệm diện rộng, đưa người có nguy cơ đi điều trị”, ông nói.

    Ngoài ra, chuyên gia này cũng nhận định hiện nay, nước ta có quá nhiều khu cách ly. Điều này không thật sự cần thiết cùng với số lượng nhân viên y tế hạn chế, ngành y tế càng không đủ sức để xây dựng thêm bệnh viện tầng 1. Chiến lược tốt nhất hiện nay là chuẩn bị các túi thuốc và cho F0 sử dụng thuốc càng sớm càng tốt.

    Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội bày tỏ mong muốn Chính phủ cần có hướng dẫn trên diện rộng về cách ly tại nhà cho các địa phương. Ông cũng hy vọng Chính phủ ủng hộ phương án này và truyền thông để người dân hiểu tầm quan trọng của việc cách ly tại nhà.

    Trong tình huống người bệnh xuất hiện triệu chứng hoặc có dấu hiệu nặng, nhân viên y tế tại các trạm y tế lưu động tại địa phương cần sẵn sàng hỗ trợ.

    “Ngay từ bây giờ, chúng ta phải phân bao nhiêu bệnh viện dã chiến ở từng phường, ví vụ bệnh dã chiến số 1 phụ trách 4 phường, bệnh viện dã chiến số 2 phụ trách 5 phường... để những trạm y tế lưu động về từng địa phương, phụ trách theo dõi và sẽ điều trị cho những người yếu tố nguy cơ. Chúng ta triển khai như vậy sẽ không có ca tử vong tại cộng đồng, giảm được nguồn lực khi thực hiện cách ly tập trung”, PGS Nguyễn Lân Hiếu đề xuất.

    Không bỏ quên vùng xanh

    Về điều trị, PGS Nguyễn Lân Hiếu cho biết thuốc điều trị Covid-19 hiện tại rất thiếu, đặc biệt là thuốc chống đông, kháng viêm. Để đảm bảo điều trị tốt nhất cho người bệnh, các y bác sĩ phải tính toán, cân nhắc từng mũi tiêm, ống thuốc.

    Tại Mỹ, tỷ lệ tử vong giảm phần lớn dựa vào việc sử dụng sớm thuốc kháng viêm, đặc biệt với những ca bệnh nặng, trẻ tuổi và xuất hiện cơn bão cytokine.

    Sau khi nghe đề xuất của PGS Nguyễn Lân Hiếu về giải pháp tại vùng xanh, Phó thủ tướng cho biết điều khiến ông lo lắng chính là việc tập trung nhiều vào vùng đỏ và “bỏ quên” bảo vệ vùng xanh.

    Đồng tình với ý kiến này, ông Hiếu cho rằng biến thể Delta có tốc độ lây nhiễm rất nhanh, do đó, không thể lấy địa giới địa phương để ứng phó.

    Vì vậy, Phó thủ tướng nhấn mạnh đây chính là chìa khóa trong phòng, chống dịch. Do đó, việc quản lý, phòng ngừa lây nhiễm có thể thực hiện tính toán theo từng đơn vị nhỏ nhất có thể như khu phố, thôn, tổ dân phố và cụm dân cư.

    Nếu làm được điều này, chúng ta mới có thể sống chung với Covid-19 một cách linh hoạt.

    Hàng trăm người dân phường Tân Bình, TP Dĩ An, đến xếp hàng chờ tiêm vaccine Covid-19. Ảnh: Phạm Ngôn.
    Giai phap giam ty le F0 tu vong anh 3

    Hàng trăm người dân phường Tân Bình, TP Dĩ An, đến xếp hàng chờ tiêm vaccine Covid-19. Ảnh: Phạm Ngôn.

    Bên cạnh đó, PGS Nguyễn Lân Hiếu trăn trở về nguồn nhân lực chống dịch tại địa phương. Hiện tại, lực lượng y bác sĩ tại Bình Dương đang tập trung ở bệnh viện tầng 1 và tầng 2. Tại bệnh viện tầng 3, số lượng bác sĩ, điều dưỡng tại Bình Dương tham gia điều trị chỉ chiếm khoảng 10%. Điều cần thiết là dần đào tạo lực lượng điều trị có chuyên môn để thay thế tầng 3.

    “Chúng tôi rất lo nếu chúng tôi rút đi, công tác điều trị sẽ ra sao? Trong khi đó, chiến lược điều trị luôn là mảng cuối cùng, không phải khi thông báo kiểm soát dịch được thì mọi công tác hoàn tất. Việc điều trị có thể kéo dài sau đó một tháng, lúc này bệnh nhân mới dần ra viện, hoặc thậm chí là tử vong”, PGS Hiếu nói.

    Thông tin với Tổ công tác đặc biệt, ông cho biết tổng cộng nhân lực tăng cường tại Bình Dương hiện nay khoảng 2.000 người. Trong đó, nhiều đoàn tham gia hỗ trợ rất lâu, điển hình là Phú Thọ (hơn 3 tháng), Đại học Y Hà Nội (2 tháng). Thậm chí, nhiều đoàn nhân viên y tế đã đến lịch về nhưng vẫn xin ở lại. “Chúng ta cứ trông chờ vào lực lượng hỗ trợ là không thể, nhất là khi lực lượng rút quân”, ông lo ngại.

    Vấn đề cuối cùng trong cuộc trao đổi với Phó thủ tướng, PGS Lân Hiếu cho rằng Trung ương cần có chính sách rõ ràng cho người tham gia chống dịch. Vừa qua, tỉnh Bình Dương khởi động phong trào đưa F0 khỏi bệnh đi hỗ trợ điều trị, điều này rất tốt. Tuy nhiên, những người này cần có cơ chế trợ cấp, bảo hiểm xã hội… Nhân viên y tế, những người đi chống dịch cũng cần có thêm chế độ phù hợp.