Thứ Tư, ngày 25 tháng 3 năm 2015

Hạnh phúc từ tâm, từ cảm nhận của chính mình

Trong ngôi nhà còn gi nguyên nhng k nim xưa ca cha m, anh th l v nhng gì n giu bên trong mình vi v thành thc. N cười lúc nào cũng phng pht trong đôi mt, anh bc l nhng suy nghĩ thu đáo không ch vi kiến trúc mà c nhng gì rt đi con người.

KTS. Ngô Viết Nam Sơn ti Din đàn KTS Châu Á ln th 32 ti Đà Nng


Tht l lùng khi bước vào ngôi nhà ca anh, cm giác như được th trong không gian trong lành ca nhng gia đình gia giáo t nhiu thp k trước…

Nhiu bn bè nói vi tôi rng, tht nghch lý khi mt kiến trúc sư đi làm nhà cho mi người, li sng trong ngôi nhà xưa cũ ca cha m mình, và gi nguyên không thay đi mt đ vt nào. Tôi đã tng sng trong rt nhiu ngôi nhà trên thế gii, nhưng vi tôi, đây mi thc s là ngôi nhà ca mình. Nó cha đng tt c nhng k nim đp ca gia đình. Thm áp lm.

My ch em tôi hu hết đu sng xa nhà, nên tôi mun gi nguyên mi bài trí trong phòng, nhng bc tranh ca cha, nhng bc ho ca m, c cái cây ngoài vườn… đ mi khi ai đó v nhà, đu cm thy thân thuc, như th cha m vn còn đó.

Anh đã tri qua mt tui thơ nghit ngã, nghèo khó, vì sao anh li nh v nó nhiu như thế, đ t nhn vào mình trách nhim vi quê hương, dù môi trường làm vi Vit Nam khó khăn hơn nhiu so vi nhng nơi anh đã sng?

Tôi may mn được tri qua thi thơ u trong mt gia đình hnh phúc, mt mu gia đình c đi Vit Nam: cha lo chuyn nước, chuyn dân, m lo chuyn nhà. Chuyn nhà ca m không ch là chuyn bếp núc, mà là chuyn gánh vác thu xến tho mi điu, t chuyn hc cho tám đa con, tin ăn, ri tin mua căn nhà này na. Nếu không có m, chưa chc gia đình tôi đã có căn nhà này. Ch em tôi cnhìn vào cha m, ông bà mà ln lên, c gng sng sao cho phi đo. Nh ân đc ca ông, ca cha, mà sau này tôi lang bt khp thế gii, đi đến đâu cũng nhn được s giúp đ ân cn. Chính cha đã truyn dy mt cách t nhiên cho tôi v lòng tin, trách nhim, bn phn vi đt nước.

Anh hc được t cha, KTS Ngô Viết Th, phm cht nào mà theo anh là đáng quý nht?

TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn có hơn 20 năm trong ngành kiến trúc và quy hoch, tng thành công vi nhiu d án l M như đi hc Washington ti Seattle và đi hc California ti San Francisco; d án quy hoch khu nhà  thương mi cao cp Lachine Montreal (Canada); quy hoch xây dng Ph Đông và hai b sông Hoàng Ph(Thượng Hi – Trung Quc); quy hoch đô th mi Filinvest (Philippines); Almaden Plaza, San Jose (M)...; thành viên nhóm thiết kế khu đô th Nam Sài Gòn, quy hoch khu đô th Hà Ni Mi, quy hoch li Đà Nng, Phú Quc…

Cha tôi là người khí tiết, không ch trong li nói, mà c hành đng. Khi cha tôi tnước ngoài v, ông b trưởng Xây dng tiến c ông vi tng thng Dim. Sau này ông Dim mun đưa cha tôi vào chc v đó, nhưng cha tôi t chi, vì cho rng nhưvy là ph lòng người đã tiến c mình. Lúc đó, làm b trưởng Xây dng va giàu sang, uy quyn lm, ph trách luôn c x s kiến thiết.

Khi đt nước gii phóng, trong chuyến công du cùng Th tướng Võ Văn Kit qua Pháp và Algeria, cha tôi b đau thn, đượ li cha bnh. Cũng có rt nhiu li mi ông  li, và ha bo lãnh c gia đình tôi sang nước ngoài luôn, nhưng cha tôi kiên quyết tr v, vì mt li đã ha vi chú Sáu (Th tướng Võ Văn Kit). Ông nói: “K sĩ đã tin nhau thì không bao gi được ph lòng nhau”.

Khi thiết kế dinh Đc Lp, nhiu người hiu sai, cho rng cha tôi thiết kế riêng cho ông Ngô Đình Dim. Thc ra không phi vy, ông xây dng chung cho nhng vnguyên th quc gia, chính vì vy mà khu  ca th tướng không làm gì hết. Ông quan nim v trí th tướng ch là tm thi. V mt phong thu, đa s công trình ca các v vua ngày xưa đu xây dng theo triết lý bá đo, tc là làm sao có li nht cho ch nhân, mà không tính đến chuyn gây hi cho người khác.

Vi dinh Đc Lp, cha tôi theo quan đim vương đo, tc là làm sao cho cng đng phát trin tt, khi cng đng phát trin tt, trong đó s có mình. Nhiu người cho rng trc chính đi thng vào dinh là xu, nhưng cha tôi vn làm, và dùng h nước đhoá gii. Ông cho rng làm vua thì phi làm gương, phi đng ra gánh vác, chiếu không ngay, không ngi. Tôi t hào v cha, và nh hưởng nhiu v phong cách Á Đông kết hp vi kiến trúc c đin Pháp trong các công trình kiến trúc ca ông.

Hình nh nào t m mà anh ghi nh nht?

Cái đáng lo hin nay là chúng ta đang nhìn vào tin nhiu hơn là nhìn vào cht lượng sng. Nếu không khéo, chúng ta ch vươn lên vi thế gii bng v bên ngoài, nhng đường cao tc, nhng siêu th bnh bao, sang trng, mà quên đi không khí trong lành, thc ăn tươi ngon không nhim đc, cha m con cái có không gian xanh đ sng, vui đùa vi nhau…

Trước năm 1975, đang sng trong đ đy, bng chc mt hết. Cha tôi phi đi hc tp, người buôn bán lo cho chúng tôi là m. M tôi mt năm 1977, sut ba năm sau đó, c gia đình tôi sng trong cm giác mt hết, nhà lúc nào cũng như đang có tang, thiếu sc sng trm trng. Mi ln gi m là c nhà ngp trong nước mt.

M tôi đúng nghĩa là t mu. Bà rt tâm lý vi tng đa con, hàn gn mi xích mích ca bà con chòm xóm. Mi khi bc xúc chuyn gì, cha tôi đu tâm s nh to vi m. Hình nh mà tôi nh nht là nhng đêm cha m hàn huyên vi nhau đến hai, ba gi sáng, cùng chơi đàn, cùng nhy đm, ri m ngi đan áo ch cha v xong mi đi ng… Có l tình yêu này quá ln, nên sau khi m mt, cha tôi b sc ln, và  vy cho đến khi qua đi.

Bước ngot nào quan trng nht trong đi đã giúp anh thc s trưởng thành? Anh tng viết rng  tui 40, người kiến trúc sư mi đ đ chín đ có th làm quy hoch?

Cha tôi không ép các con phi theo nghip cha. Ngh kiến trúc không ép được, vì hc hành rt vt v, nếu có ép cũng không th đi xa. Đ đi xa, phi có s cân bng. S cân bng ch đến vi nhng ai thc s am hiu cuc sng, t kiến thc tng quát v ngh, nhng hiu biết v môi trường, lut pháp, đu tư tài chính… đến lch s, văn hoá, xã hi. Bước ngot quan trng nht vi tôi là khi m mt.

Năm đó tôi mười bn tui, ln đu tiên ý thc mình phi t lp đ lo cho bn thân, biết mình thc s mun gì, và sn sàng tr giá đ đt được điu đó. T mt cu con cưng, tôi tr thành mt chàng trai mnh m, đy cá tính. Bước ngot th hai là sau khi ra trường, làm vic cho cha by năm, tôi quyết đnh xin ông ra làm công ty riêng. Đi vi cha, đó là mt quyết đnh rt bt ng, vì  công ty cha, vic làm không hết. Ln đu tiên, hai cha con có mt cuc nói chuyn bình đng, thu đáo. Tôi nói vi cha là tôi rt yêu kiến trúc, và mun có mt hướng đi riêng, rng tôi đã suy nghĩ nhiu đêm vì đây không phi là mt quyết đnh d dàng.

Bước ngot th ba là khi công ty đang ăn nên làm ra, tôi quyết đnh đi du hc. Cha tôi li phn đi kch lit, vì ông s tôi s đi luôn. Cha tui Bính Dn, còn tôi Nhâm Dn, hai con cp trong nhà nhiu ln tranh cãi ny la, dù luôn theo quan đim quân–sư–ph nhưng tôi rt kiên đnh trong nhng vic liên quan đến bn thân. Ban đu cha cho tôi là mt đa con có v ni lon, nhưng nhng năm cui đi, cha con thân nhau, hiu nhau. Mi ln v thăm cha, tôi thy ông càng ngày càng mm li, tri lòng vi con cái hơn, va là nghiêm ph, va như t mu.

Tng đm nhn nhiu công trình ni tiếng ca thế gii, anh hc được điu gì ln nht t các kiến trúc sư thế gii mà anh ngưỡng m?

Kiến trúc sư Nguyn Trng Hun:

“Thc tế, vn đ kiến trúc không nm trong bn thân kiến trúc, nó được quyết đnh bi nhng nhà kinh tế, bi quyn lc. Không có kiến trúc mu cho mt thành ph nào c, nó là nhng sáng tác đc bn, xut phát t hin thc c th, trước hết da trên mô hình xã hi, nghiên cu xã hi hc v tính cách, con người, đi sng lch s và văn hoá vùng min.

Chính vì thế mà nhng ý tưởng v bo tn và phát trin ca anh Ngô Viết Nam Sơn nhiu khi b biến dng đi, như vic quy hoch khu Nam Sài Gòn chng hn. Tôi nghĩ mt người tâm huyết vi đt nước như anh Sơn, li được đi nước ngoài hc hi nhiu, ti sao không tranh c vào Quc hi, vào hi đng nhân dân, đ tiếng nói ca người làm ngh có trng lượng hơn?”

Kiến trúc sư Nguyn Văn Tt:

“Tng là người hướng dn lun văn tt nghip cho Ngô Viết Nam Sơn, tôi thy anh là mt người nh nhàng, d thương, khiêm tn, chu khó hc hi. Trong nhng hot đng chuyên môn ca gii kiến trúc TP.HCM thi gian qua, anh đóng góp nhiu ý kiến thiết thc, bc l mt thái đ ng x tt gia các vn đ chung trong phát trin kiến trúc  các nước vi thc trng trong nước, vi mt tình cm chân thành, và nhn được nhiu thin cm ca đng nghip. Tôi chia s vi anh nhiu v triết lý ngh nghip, cách ng x vi kiến trúc”.

Ban đu, tôi cũng lúng túng lm, không biết mình phi bt đu t đâu. Vic đu tiên là tôi tìm đc tiu s ca các kiến trúc sư ni tiếng như Frank Lloyd Wright (M), Tadao Ando (Nht), Le Corbusier (Pháp gc Thu Sĩ)… đ xem con đường đi ca hnhư thế nào. Tôi phát hin ra mt điu thú v là c ba đu không có bng kiến trúc sư, mà ch có bng hành ngh.

Trong quá trình t hc, h đã đi thăm rt nhiu công trình có giá tr v kiến trúc và nghiên cu, t cm nhn, t đó tìm ra con đường riêng ca mình. Chn hc trường ni tiếng, tham gia các cuc hi tho, gp g nhng bc thy hàng đu thế gii vkiến trúc, tôi luôn xung phong đi xa mi khi có dp. Phi đng gia không gian đó mi có th cm nhn hết nhng v đp mà kiến trúc mang li cho con người.

Đi nhiu, thy nhiu, cái hay cái đp ca thế gii thm thu qua tâm hn tôi, mt tâm hn Á Đông thun khiết, đ nhng gii pháp luôn bt ra mi ln làm d án. Tng làm nhiu công trình đô th cho Trung Quc, tôi thy nhng vn đ mà Trung Quc gp phi cách đây 10 – 20 năm rt ging vi Vit Nam hin nay. Các nhà lãnh đo nên nghiên cu nhng bài hc t Trung Quc, đ rút ra kinh nghim cn tránh khi hoch đnh tương lai cho quy hoch đô th  Vit Nam.

Anh đã tng t chi mt công trình ln vì nhà đu tư không tuân th nhng quy hoch phc v cho cht lượng sng? Có bao gi anh b dn đui bi đng tin?

Tôi va t chi mt nhà đu tư ln khi h yêu cu tôi thiết kế sáu cao c như bàn c. Tôi nói vi h rng, nếu tt c biến hết thành din tích , thì cuc sng ca người dân trong này không có gì hết. Nên chăng ch xây bn cao c, tôi s kiếm tin bù li cho anh bng cách nâng cao cht lượng sng, đ bán giá cao hơn. Nhưng hnht quyết không nghe. Thc s đ làm được như vy, mình phi có cuc sng n đnh ri.

Đng tin ch là phương tin thôi, đng đ nó dn dt. Có nhng giá tr không thđánh đi. Cái đáng lo hin nay là chúng ta đang nhìn vào tin nhiu hơn là nhìn vào cht lượng sng. Nếu không khéo, chúng ta ch vươn lên vi thế gii bng v bên ngoài, nhng đường cao tc, nhng siêu th bnh bao, sang trng, mà quên đi không khí trong lành, thc ăn tươi ngon không nhim đc, cha m con cái có không gian xanh đ sng, vui đùa vi nhau…

Đây qu là mt áp lc ln, vì đu tư văn hoá, công viên, trường hc, bnh vin… tn kém hơn nhiu so vi đu tư thương mi, nhưng đó mi thc s là đu tư khôn ngoan. Phát trin đô th phi song song vi phát trin h tng xã hi. Có người cho rng Vit Nam phát trin chm hơn thế gii c thế k, tôi nghĩ nếu chúng ta chu rút ra nhng bài hc t thế gii, tn dng nhng thành qu ca thế gii, có th lt ngược tình thế, phát trin vượt bc, mt năm bng my chc năm.

Anh có bao gi rơi vào tâm trng bt an, tưởng chng khó gượng dy ni?

Có ch. Nhưng dn dn tôi hc cách gượng dy, vì tôi có lòng tin vi nhng gì tt đp. Quan trng nht là phi đt lòng tin đúng ch. Còn nhng chuyn không như ý trong quá kh thì nhiu lm, nhưng hãy coi nó nh nhàng đi, bi nếu không có nhng bt như ý y làm sao mình có thành công hôm nay. Cuc đi công bng lm, tôi cũng nghiên cu t vi, và thy nó rt khoa hc. Ch có by nhiêu ngôi sao đó, nếu bn t cung này, s phi x cung khác, hãy biết vui vi nhng gì mình đang có, đ được bình an.

Vi tôi, sách luôn là người bn quý giá nht. Ngày bé, tôi đc hết các b sách ca cha như Đông Chu lit quc, Tam quc chí, sách ca Nguyn Hiến Lê, Nguyn Duy Cn, k c Kinh Dch… Văn hoá Á Đông cho mình mt sc mnh t thân vng vàng, mt nn tng, đ làm gì cũng có bn sc riêng, mt ý nghĩa tâm linh thâm sâu. Nếu không, tác phm kiến trúc ch là mt món đ trang sc vô hn.

Suy nghĩ v mi quan h gia con người vi con người hin nay, có điu gì làm anh tht vng?

Xã hi ngày nay đang chy theo đng tin nhiu hơn xưa, nhưng tôi tin đó ch là tm thi. Bn tính con người vn thin, con người ri s tìm li nhng giá tr b b quên.

Xã hi ngày nay đang chy theo đng tin nhiu hơn xưa, nhưng tôi tin đó ch là tm thi. Bn tính con người vn thin, con người ri s tìm li nhng giá tr b b quên, giá tr truyn thng. Trong hoàn cnh nào đó, cn phi hiu ti sao người ta phi làm như vy, đ hiu và chia s nhiu hơn, mà có thái đ ng x phù hp, đng vi lên án. Cuc sng luôn có s chuyn đng, sàng lc t nhiên, đ gn đc, khơi trong. Cn mt trái tim đng cm mi tiếp cn được nhng chuyn đng ca xã hi, đ có s giao tiếp tt hơn vi mi người.

 thi đim này ca cuc đi, vi anh, điu gì là quý giá nht?

Tôi nh mi ngày xuân, ba tôi hay chúc bn bè “thân tâm an lc”. Sau này tôi cũng chúc bn bè như thế. Hnh phúc t tâm, t cm nhn ca chính mình vi nhng người xung quanh, đ được thân tâm an lc, đng tìm kiếm đâu xa.


Kim Yến - Hoàng Tường thực hiện